Sadetoprak
Sofra Soğuğuna Dayanıklı Sebzeler Listesi
Sonbaharda bahçeyi kapatmak zorunlu değil. Bazı sebzeler don olayını sorun olarak görmez; hatta soğukla birlikte tatlanır. Doğru tür seçimi, doğru ekim zamanı ve basit bir örtü ile kar altından bile hasat yapabilirsiniz. Aşağıda soğuğa dayanıklı sebzeler dayanıklılık derecelerine göre gruplanmış; yanında da kışlatma ve hasat pratikleri var.
Dayanıklılık ne anlama geliyor?
Sebzelerde iki ayrı yetenek karıştırılıyor. Birincisi soğukta büyümeye devam etmek, ikincisi donda hayatta kalmak. Kışın çoğu sebze büyümez, sadece bekler. Yani kasımdan sonra gelen hacim artışı çok azdır. Bu yüzden hasat edilecek boya sonbahar başında ulaşmış olmaları gerekir.
- Yarı dayanıklı: Hafif don (yaklaşık -1 / -3 °C) tolere eder, sert donda biter.
- Dayanıklı: Tekrarlayan donları kaldırır, yapraklar pörsüse de toparlar.
- Çok dayanıklı: Toprak donunda ve kar altında canlı kalır, ilkbaharda yeniden sürer.
Bir diğer nokta: gündüz sıcaklığının 10 °C altına düşmesiyle kök gelişimi yavaşlar. Su ihtiyacı azalır, gübre ihtiyacı neredeyse durur. Kışa girerken azot vermek yeni ve kırılgan sürgünler oluşturur; bu sürgünler ilk donda gider. Bitki beslenmesi tarafını sonbaharda kısmak en akıllısı.
Grup grup liste
| Grup | Sebzeler | Not |
|---|
| Çok dayanıklı | Kara lahana (kale), pırasa, brüksel lahanası, yer elması, at kestanesi değil — yer köklüler: yer elması ve turp benzeri kökler, kışlık ıspanak, kuzu kulağı | Kar altında beklerler, don sonrası tadı düzelir |
| Dayanıklı | Lahana, karnabahar (geç çeşitler), brokoli yan filizleri, havuç, pancar, şalgam, siyah turp, maydanoz, tere | Yaprak zarar görebilir, kök ve gövde sağlam kalır |
| Yarı dayanıklı | Marul çeşitleri, roka, pazı, karalahana fideleri, soğan yaprağı, yeşil soğan, kereviz | Örtü ile ciddi kazanç sağlar |
Yapraklı grubun yıldızları
- Kara lahana: En güvenilir seçim. -10 °C civarına kadar yaprak verir. Alt yapraklardan toplayın, tepe büyümeye devam eder.
- Kışlık ıspanak: Kalın yapraklı çeşitleri seçin. Ağustos sonu–eylül ekimi ideal. Kışı rozet halinde geçirir, şubat–martta patlar.
- Pazı: Yaprakları donda yanar ama kök boğazı yaşarsa yeniden sürer. Mulch şart.
- Roka ve tere: Hızlı; iki üç haftada bir aralıklı ekim yaparsanız kış boyu salata çıkar.
Kök ve gövde sebzeleri
- Havuç: Toprakta bekletmek en iyi depodur. Üzerine 10–15 cm saman atın, ihtiyaç kadar sökün.
- Pırasa: Kışın en dertsiz sebzesi. Boğaz doldurma yapıldıysa beyaz kısım uzun ve tatlı olur.
- Pancar ve şalgam: Sert donda üst kısmı zarar görür; bu yüzden çok fazla topraktan çıkmasına izin vermeyin.
- Siyah turp: Yavaş büyür, uzun süre tarlada durur, sertleşmez.
Kışlatma teknikleri
Tür seçimi yarısı, koruma diğer yarısı. Pahalı ekipman gerekmiyor.
- Mulch: Saman, kuru yaprak veya çam iğnesi. Amaç sıcak tutmak değil, toprağın donup çözülme döngüsünü azaltmak. Bu döngü kökleri yerinden söker.
- Alçak tünel: Tel kemer ve şeffaf örtü. Gündüz sıcaklığı birkaç derece yukarı çeker, ayaz rüzgârını keser.
- Agryl (don örtüsü): Doğrudan yaprak üzerine serilir. Hafif dona karşı yeterli, havayı geçirir.
- Rüzgâr siperi: Kuru soğuk rüzgâr, dondan daha çok yakar. Duvar önü ve saksı gruplarının içi en korunaklı yerdir.
- Saksılarda: Kök hacmi küçük olduğu için toprak tamamen donar. Saksıları yan yana toplayın, gövdelerini strafor veya çuvalla sarın. Balkon bahçeciliğinde en büyük risk budur.
Kışın sulama azdır ama sıfır değil. Toprak yüzeyi kuruduysa güneşli bir sabah az miktarda su verin. Akşama karşı sulama, kök boğazında buz oluşturur.
Hasat zamanlaması ve tat
Soğuk, birçok sebzede nişastayı şekere çevirir. Havuç, pastırma turpu, lahana ve kara lahana dondan sonra belirgin şekilde tatlanır. Buna karşılık hasat saati önemli.
- Donmuş yaprağı kesmeyin. Öğleye doğru çözülmesini bekleyin, hücreler kırılmasın.
- Yapraklıları soğuk havada toplayıp hemen buzdolabına koymayın; oda sıcaklığında bir süre bekletin.
- Kökleri sökerken toprak donmuş